|
Bilindiği üzere; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun tamamı 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren
yürürlüğe girmiştir.
ESNAF VE SANATKARLARIMIZ; bu kanunun 4 üncü
maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin 1 ve 2 numaralı alt bentlerine
göre sigortalı sayılmaktadırlar. Kısaca mensuplarımız bundan böyle (4/b)
sigortalısı olarak tanımlanacaktır.
Kanun ile esnaf ve sanatkarlarımız;
1) Ticarî
kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir
vergisi mükellefi olanlar,
2) Gelir
vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr sicili ile birlikte kanunla kurulan
meslek odalarına usûlüne uygun olarak kayıtlı olanlar,
şeklinde iki gruba ayrılmıştır.
Kanun
ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ile
Esnaf ve Sanatkar Sicil
Müdürlüklerimize bazı görevler verilmiştir.
1) ESNAF VE
SANATKARLARIMIZIN SİGORTALILIKLARININ BAŞLANGICI VE BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ
a)Gerçek
veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanların sigortalılıkları, vergi
mükellefiyetlerinin başladıkları tarihten itibaren başlayacak ve vergi
dairelerince, Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilecektir.
b)Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr
sicili ile birlikte kanunla kurulan meslek odalarına usûlüne uygun olarak
kayıtlı olanların sigortalılıkları, esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı
oldukları tarihten itibaren, başlayacak ve bu sigortalıların sigorta
başlangıçları esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı oldukları tarihten
itibaren Esnaf ve Sanatkar Sicil Müdürlüklerince 15 gün
içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna e-sigorta ile sigortalı işe giriş
bildirgesi (Ek-4 ) ile bildirilecektir.
Sigortalı işe giriş bildirgesi
dışında, başka biçimlerde yapılan bildirimler geçerli sayılmayacaktır.
Ancak kurum, kanun veya bu
yönetmelik gereği verilecek her türlü belge veya bilginin e-sigorta
ortamında gönderilmesi hususunda gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği
olmayan idareleri, kurum ve kuruluşları zorunlu tutmaya veya zorunluluk
esasını kaldırmaya yetkili bulunmaktadır.
Kanun veya bu yönetmelikte belirtilen
bilgi ve belgelerin e-sigorta ortamında kuruma gönderme zorunluluğu
getirilmesine rağmen bu yükümlülüğün yasal süresi içinde veya yasal süresi
dışında kâğıt ortamında yerine getirilmesi hâlinde de bu belgeler kurumca
işleme konulacaktır.
Belge veya bilgileri e-sigorta
ortamında göndermekle zorunlu tutulan kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve
tüzel kişiler, kurumun bilgi işlem sistemlerinin hizmet dışı kalması sonucu
belge ve bilgiyi, öngörülen sürenin son gününde kuruma gönderememeleri ve
muhteviyatı primleri de yasal süresi içinde ödeyememeleri hâlinde, teknik
sorunların ortadan kalktığı tarihi takip eden beşinci işgününün sonuna
kadar belge veya bilgilerin gönderilmesi ve primlerin de aynı sürede kuruma
ödenmesi halinde, yükümlülüklerin kanunda öngörülen sürede yerine
getirildiği kabul edilecektir.
2) SİGORTALILIĞIN SONA ERMESİ VE BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Kanunun (4 /b) bendi kapsamında
sigortalı sayılanlardan;
a)Gerçek veya basit usulde gelir
vergisi mükellefi olanların sigortalılıkları mükellefiyetlerini gerektiren
faaliyetlerine son verdikleri tarihte sona erecek ve bu tarih ilgili vergi
dairelerince ve sigortalılarca, Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilecektir.
b)Gelir vergisinden muaf olanların
sigortalılıkları, esnaf ve sanatkâr sicil müdürlüklerindeki kayıtlarının
silindiği tarihte sona erecek ve bu tarih, esnaf ve sanatkâr sicil
müdürlüklerince ve sigortalılarca, sigortalı işten ayrılış bildirgesiyle
sigortalılığın sona ermesini takip eden 10 gün
içinde (Ek-5 belge) e-sigorta ile Sosyal Güvenlik Kurumuna
bildirilecektir.
c) Kendi adına ve
hesabına bağımsız çalışanlardan gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve
sanatkâr siciline kayıtlı olanlardan; aylık faaliyet gelirlerinden bu
faaliyetine ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutar, brüt asgari
ücretin altında olan (halen 638.70.-YTL) ve
bu durumu Esnaf ve Sanatkar Odaları Birliklerinden alacakları (Ek-2)
muafiyet belgesi ile belgeleyerek, 10 gün içinde kuruma intikal
ettiren esnaf ve sanatkarların sigortalılıkları, belgenin düzenlendiği
tarihten; bu süreyi geçirenlerin sigortalılıkları ise belgenin kurum
kayıtlarına intikal ettiği tarihten itibaren sona erecek ve bu tarih
sigortalılarca 10 gün içinde kuruma bildirilecektir.
Özetle; asgari ücretin brüt tutarının altında geliri olanlar,
bu kanuna göre zorunlu sigortalı sayılmayacaktır.
3)YANINDA İŞÇİ ÇALIŞTIRAN ESNAF VE
SANATKARLARIMIZIN SORUMLULUKLARI
İşyerinde, sigortalı işçi çalıştıran işveren,
işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte, örneği
kurumca hazırlanan ( Ek-6) işyeri bildirgesini düzenleyerek e-sigorta ile
kuruma göndermek zorundadırlar. Yanlarında işçi çalıştıran işverenler bu
yükümlülüklerini yerine getirmedikleri takdirde her
bir sigortalı için asgari ücretin brüt tutarında idari para cezası ödemek
zorunda kalacaklardır.
4) KURUMA e-SİGORTA İLE SİGORTALI
BİLDİRİMİ YAPILMASI
Kuruma e-sigorta ile
bildirim yapılması; Sosyal Güvenlik Kurumu ve sicil müdürlüklerinin
elektronik ortamda işlem yapabilecek altyapı oluşturuluncaya kadar
işlemler, kurumun öngördüğü örnek belgeler ile manuel (el ile)
yürütülebilecektir.
Normal posta veya kargo ile
gönderilen veya kuruma doğrudan verilen işe giriş bildirgelerinde,
bildirgenin kurum kayıtlarına intikal ettiği tarih; taahhütlü, iadeli
taahhütlü veya acele posta servisi olarak gönderilenler de ise postaya
verildiği tarih, bildirim tarihi olarak kabul edilecektir.
5) İDARİ PARA CEZALARI
Sigortalılığın
başlangıcını, sona ermesini Kuruma bildirmeyen Esnaf ve Sanatkarlar Sicil
Müdürlükleri için aylık asgari ücretin brüt tutarında (638,70.-YTL) idari
para cezası uygulanacaktır.
6)İŞE GİRİŞ BİLDİRGESİ DÜZENLENMEMESİ
5510 sayılı kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten önce sosyal güvenlik kurumlarına tescili yapılan ve kanunun
yürürlüğe girdiği tarih itibariyle sigortalılığı devam edenlerin, eski
tescil bilgileri, sosyal güvenlik sicil numarası altında güncellenerek
kanuna göre tescil işlemleri sonuçlandırılacaktır. Bunlar
için ayrıca sigortalı işe giriş bildirgesi düzenlenmeyecektir.
7) VERGİ KAYDI OLDUĞU HALDE BUGÜNE
KADAR KURUMA HİÇ MÜRACAAT ETMEYEN SİGORTALILARIN SİGORTALILIKLARI
1 EKİM 2008 TARİHİNDE BAŞLAYACAKTIR
Gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi
oldukları halde (vergiden muaf esnaf hariç) 1 Ekim 2008 tarihine kadar
kuruma (Bağ_Kur’a) kayıt ve tescillerini yaptırmamış olanların
sigortalılıkları; 01 Ekim 2008 tarihinden itibaren başlatılacaktır.
Ancak,
sigortalılıkları 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren başlatılacak olan bu
sigortalılar; 01 Ekim 2008 tarihinden itibaren 6 ay içinde
yazılı talepte bulunmaları kaydıyla ve 4/10/2000 - 1 Ekim 2008
tarihleri arasında geçen vergi mükellefiyet sürelerinin tamamını
prime esas kazançlarının % 32’si üzerinden ödemek suretiyle
borçlanabileceklerdir. Borçlanma tutarı, kurum tarafından hesaplanarak
sigortalıya tebliğ edilecektir. Hizmet
borçlanması yapmak için sigortalılar ve hak sahipleri sosyal güvenlik
il/merkez müdürlüklerine müracaat edeceklerdir.
Sigortalının,
kendisine tebliğ edilen borçlanma tutarının tamamını, tebliğ tarihinden
itibaren 6 ay içinde ödemesi halinde ise, bu
süreler ilgili açısından sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir.
8) SİGORTALILIĞIN DURDURULMASI
Bağ-Kur Kanununa göre; sigortalılık tescilleri
yapıldığı hâlde, (kurum kayıtlarında sigortalı olarak görünmesi gerekir)
30/4/2008 tarihi itibariyle 5 yılı aşan süreye (60 ay ve daha fazla)
ilişkin prim borcu bulunanların, bu sürelere ilişkin prim borçlarını, prim
borçlarının ödenmesine ilişkin kurumca çıkarılacak genel tebliğin yayımı
tarihini takip eden aybaşından itibaren 6 ay içinde ödememeleri hâlinde,
prim ödemesi bulunan sigortalıların daha önce ödedikleri primlerin tam
olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla, hiç prim ödemesi bulunmayan
sigortalıların ise tescil tarihi itibarıyla sigortalılığı durdurulacak, prim
borcuna ilişkin süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmeyecek, bu
sürelere ilişkin kurum alacakları takip edilmeyecek ve ilgilinin prim
borcuna kurum alacakları arasında yer verilmeyecektir.
Yani, söz konusu prim borcu ödenmediği takdirde,
esnaf ve sanatkarlarımız 5 yıllık sigortalılık süresinden vazgeçmiş
sayılacaklardır.
Ancak, sigortalı ya da ölümü halinde hak
sahiplerinin daha sonra müracaat etmeleri hâlinde, müracaat tarihindeki
prime esas kazanç tutarı üzerinden hesaplanacak borç tutarının tamamı,
borcun tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödendiği takdirde, bu süreler
sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir.
9) SİGORTALILARIN PRİME ESAS KAZANÇLARI
Kanun, basamak sistemini kaldırmıştır.
Kanunun (4/b) kapsamında bulunan sigortalıların
(esnaf ve sanatkarların) prime esas kazançları yürürlükteki asgari ücretin
brüt tutarı ile 6,5 katı arasında (halen 638.70.-YTL ila 4.152.-YTL)
arasında kalmak şartı ile kendileri tarafından
beyan edilecektir.
Sigortalı aynı zamanda yanında işçi
çalıştırıyorsa yani işveren ise beyan ettiği kazanç çalıştırdığı
sigortalıların prime esas kazancının en yükseğinden daha az olamayacaktır.
Esnaf ve
sanatkarlarımızdan, kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olarak kaydı
ve tescili yapılmış olanların, prime esas kazançlarını, 1/10/2008 (dâhil)
tarihi ilâ 31/12/2008 (dâhil) tarihi arasında beyan etmemeleri hâlinde,
ödeyecekleri aylık primler beyanda bulununcaya kadar daha önce bulundukları
en son gelir basamaklarına karşılık gelen tutarlar üzerinden alınacaktır.
31/12/2008 tarihine kadar beyanda
bulunulması hâlinde; beyan ettiği yeni kazanç üzerinden ilgili ayın prim
tahakkuku yapılacaktır. (Beyanda bulunulmayan, ancak bu üç aylık süre içinde
kalan diğer aylar için ise prime esas asgari kazanç üzerinden prim
tahakkuku yapılır.) Prim tahakkukuna esas bu tutarlar, asgari aylık prime
esas kazanç tutarından az olamaz. 31.12.2008 tarihinden sonra mutlaka
beyanda bulunulması gerekmektedir.
10) PRİM ORANLARI VE DEVLET KATKISI
Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, sigortalının prime
esas kazancının % 20'sidir. Örnek: Asgari kazançtan 638,70.-x %20 = 128.-
YTL
Kısa
vadeli sigorta kolları prim oranı, yapılan işin iş kazası ve meslek
hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre % 1 ilâ % 6,5
oranları arasında olmak üzere kurumca belirlenecektir.
Örneğin: Elektrik tesisatçılığı meslek dalı
için kısa vadeli prim oranı %3, belirli bir mala tahsis edilmemiş
mağazalarda gıda, içecek veya tütün ağırlıklı perakende ticareti %1,
kuaförlük ve diğer güzellik salonlarının faaliyetleri %1 gibi ) * Meslek
kollarına göre prim oranları listesi genelgemiz ekinde yer almaktadır.
Genel sağlık sigortası
primi, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tâbi olanlar için prime esas
kazancın % 12,5 dir. (Örnek:638,70.-x %12,5 = 80.-YTL)
Asgari kazançtan
ödenecek prim; (sigorta primi 128.-YTL) + (sağlık primi 80.-YTL) = Toplam
208.-YTL’dir. Bağ-Kurda 12. basamakta bu tutar 300,28YTL’dir. )
Devlet,
işçi veya işveren hissesine ortak olmak üzere doğrudan prime katkı
sağlamamaktadır. Ancak, kurumun her ay itibarıyla tahsil ettiği
malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası priminin
toplamının dörtte biri oranında kuruma katkı yapacaktır.
11) SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİ
1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe girecek olan
5510 sayılı Kanuna göre; Bağ-Kur, SSK veya Emekli Sandığından emekli
olduktan sonra esnaf ve sanatkarlık faaliyetinde bulunanların emekli
aylıklarından, 2008 yılında %12 oranında SOSYAL GÜVENLİK DESTEK
PRİMİ kesilecektir. Bu oran her yıl bir puan artırılmak suretiyle
2011 yılında %15’e yükselecektir.
12) SİGORTALILIK SÜRESİ
Kanunun yürürlük tarihine kadar olan Bağ-Kur, SSK
ve Emekli Sandığına tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri,
tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilecektir. Yani,
1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olanların emeklilik
yaşlarında ve emeklilik için aranan zorunlu gün sayısında herhangi bir artış
olmayacaktır.
13) SAĞLIK
SİGORTASI
Bu Kanun hükümlerine göre esnaf ve sanatkarlar, 30 gün prim
ödemek ve 60 günden fazla prim borcu bulunmamak
şartıyla sağlık hizmetlerinden yararlanılabilecektir.
4) İSTEĞE BAĞLI SİGORTA ŞARTLARI
İsteğe bağlı sigortalı
olabilmek için;
a) 18 yaşını doldurmuş olmak,
b) Kanuna tabi zorunlu sigortalı
olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya yanlarında çalışan sigortalı
olarak çalışmakla birlikte, ay içinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün
çalışmamak,
c) Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık
bağlanmamış olmak,
ç) İsteğe bağlı sigorta giriş
bildirgesiyle Kuruma başvuruda bulunmak,
şartları aranacaktır.
İsteğe bağlı sigorta primi, prime esas
kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında, sigortalı tarafından beyan
edilecek prime esas aylık kazancın % 32'sidir. Bunun % 20'si malullük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, % 12'si genel sağlık sigortası primidir
Sağlık primini ödemek zorunludur. İsteğe bağlı
sigortalılar bundan böyle sağlık hizmetinden yararlanabileceklerdir.
15) ERKEN ÖDEME İNDİRİMİ
Esnaf ve
sanatkarlarımız, her aya ait primlerini takip eden ayda kurumca belirlenecek
günün sonuna kadar kuruma ödemek zorundadırlar. (Ödeme tarihi tebliğ ile
belirlenecektir).
En fazla bir yıllık
süre peşin olarak ödenebilir.
Erken ödeme
halinde erken ödenen her gün için aylık % 4
oranında indirim uygulanacaktır. Erken ödeme indirimine ilişkin süre,
ödemenin yapıldığı günü takip eden günden kanunî ödeme süresinin son gününe
kadar (son gün hariç) geçen gün sayısı dikkate alınarak hesaplanacaktır.
Taksitler hâlinde yapılan ödemelerde, birden
fazla taksitin erken ödenmesi hâlinde süre, erken ödenen her bir taksit
için aynı şekilde belirlenecektir.
16) ESNAF VE SANATKARLARIMIZA SAĞLANAN YENİ
HAKLAR
Esnaf ve sanatkarlarımıza 5510 sayılı Kanunla;
önceden olmayan evlenme ödeneği, sürekli işgöremezlik ödeneği, geçici
işgöremezlik ödeneği ve emzirme ödeneği verilmesi kabul edilmiştir.
17) SAĞLIK SİGORTASI KAPSAMI
Kanunda 4/b sigortalısı olarak
anılan esnaf ve sanatkarlarımız ve bunların bakmakla yükümlü olduğu
kişiler, bu kanun veya bundan önceki kanun hükümlerine göre gelir veya aylık
alanlar genel sağlık sigortası kapsamındadır.
Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki
kanunları gereği bakmakla yükümlü olunan kız çocukları bu kanun gereğince de
bakmakla yükümlü olunan kişi sayılacaktır. Ancak kız çocuklarının
durumlarında değişiklik olması halinde (örneğin evlenme) sağlık
hizmetlerinden yararlanma koşulları bu kanuna göre yeniden belirlenecektir.
Bu kanuna göre;genel sağlık sigortalısının,
sigortalı veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı
nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan;
a) Eşi,
b) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim
görmesi hâlinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi hâlinde 25 yaşını
doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın çalışma
gücünü en az %60 oranında yitirdiği kurum sağlık kurulu tarafından tespit
edilen evli olmayan çocukları,
c) Her türlü kazanç ve irattan elde
ettiği gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olan ve diğer
çocuklarından sağlık yardımı almayan ana ve babası,
genel sağlık sigortalısının bakmakla
yükümlü olduğu kişi olarak kabul edilecektir.
18)
BİLGİYE ERİŞİM
Sosyal güvenlik mevzuatına ilişkin 5510 sayılı kanun, yönetmelik ve
tebliğlere, Konfederasyonumuzun web sitesinin (www.tesk.org.tr)
Çalışma Alanlarımız /Sosyal Güvenlik başlığı altından veya
www.sgk.gov.tr adresinden ulaşılması mümkün bulunmaktadır.
Bilgilerinizi ve gereğini rica ederiz.
|
